BLOG: Respect

27 maart 2014

Door Jane Labous, hoofd communicatie Plan West-Afrika

Ze zat in de schaduw van een mangoboom op een hete Zambiaanse namiddag toen ik Gladys Phiri voor het eerst ontmoette: 31, geschiedenislerares, alleenstaande moeder en een vrouw die er niet bang voor is haar zegje te doen, in een land waar mannen de spelregels bepalen.

Vrouw met substantie

Gladys is bezig huiswerk na te kijken als ik naast haar op het bankje schuif. Ze doet me denken aan een jonge Aretha Franklin, ook een feministe van het eerste uur en met hetzelfde sprankelende charisma. In haar stem hoor je een lach, die ieder moment naar boven kan borrelen. En terwijl we praten, gooit Gladys regelmatig schaterend haar hoofd naar achteren en trilt haar ronde lijf gezellig mee. Gladys is in alle opzichten een vrouw met substantie.

Een nobody

Gladys is gescheiden – een uitzondering in Zambia – en single, tot wanhoop van haar moeder. Maar met haar full-time baan als lerares kan ze goed zorgen voor zichzelf en haar zoon en ze is vastbesloten het goede voorbeeld te geven aan de meisjes in haar klas: eerst school afmaken en niet teveel tijd te besteden aan jongens. Gladys’ zelfgekozen missie is geen gemakkelijke, want het idee dat meisjes zo snel mogelijk een man moeten vinden, is diepgeworteld in de Zambiaanse ziel.
“Meisjes kunnen arts worden of advocaat en net zoveel diploma’s op zak hebben als ze willen, als ze niet getrouwd zijn, betekenen ze alsnog niets.” Gladys schudt gefrustreerd haar hoofd over de absurditeit daarvan. “Als je een vrouw bent en ongetrouwd, ben je een nobody in dit land.”

Knappe prins

Voor Zambiaanse meisjes betekent trouwen alles. Die wens is ingegeven door een complex geheel van traditie, het verlangen ergens bij te horen en sociale druk. Meisjes zien het huwelijk daardoor als de enige weg naar een succesvolle toekomst. Zelfs vrouwen met een carrière waar mannen trots op zouden zijn, worden afkeurend bekeken als ze geen man hebben. “Mijn bloedeigen moeder schaamt zich voor me omdat ik niet getrouwd ben”, zegt Gladys lachend. “Mijn huis is volgens haar pas een thuis als er een man woont.”

Gladys vertelt dat Zambiaanse tienermeisjes met argwaan worden bekeken als ze liever naar school willen dan te trouwen. Natuurlijk dromen ook meisjes in het Westen van een bruiloft en een knappe prins die een ring om hun vinger schuift, en er is niets mis met die droom. Het verschil is alleen dat Westerse meisjes ervoor zorgen dat ze wél eerst hun school afmaken. Tieners in Zambia zijn niet anders dan tieners in de rest van de wereld. Nieuwsgierigheid, verveling en naïviteit over seks zorgen er ook in Zambia voor dat meisjes en jongens aan het experimenteren slaan. Maar in tegenstelling tot hun Westerse leeftijdsgenoten ruilen Zambiaanse meisjes hun opleiding in voor het huwelijk waar ze van dromen. Ze gaan jong van school en komen er nooit meer terug.

Miss Marple

Miss MarpleMevrouw Spiwe Chulie is en vriendelijke, oudere dame met een zachte stem en een grote zwarte tas. Ze geeft workshops aan meisjes in het kader van een programma van Plan over jongeren en gezondheid, dat in 14 landen wordt uitgevoerd en jongeren helpt te dealen met gezondheidsissues en vagen over seks en familieplanning. Mevrouw Chulie lijkt op Miss Marple: ze lijkt onopvallend, maar achter die bescheiden glimlach schuilt een messcherp verstand. “Onze meisjes moeten worden voorgelicht”, zegt ze vastberaden. “Daarom vertellen we ze in onze workshops wat hun rechten zijn, want ze hebben meestal geen idee. Als een jongen ze wil, durven ze geen ‘nee’ te zeggen. Ze doen gedwee wat de jongen wil en raken zwanger. Wij leren ze over contraceptie en hoe ze zich kunnen weren tegen de avances van jongens en de druk om te trouwen.”

Tegen de stroom in

Meisjes ervan overtuigen dat een opleiding en een carrière een mooie voorbereiding is op een getrouwd leven, is de grote uitdaging in Zambia. Op de school van Gladys tref ik vier tienermoeders. Ze werden jong zwanger, maar zijn allemaal weer terug op school, met hulp van Plan. “Natuurlijk worden we geplaagd”, vertelt Elisabeth, een van de jonge moeders die nu 19 is. “Veel mensen vinden het raar dat ik naar school ga terwijl ik een dochter heb van 3. Maar dat kan me niets schelen. Ik ben alleen maar blij dat ik toch mijn school kan afmaken.”

Haar zelfverzekerdheid maakt me blij, net als de bijzondere vrouwen die ik hier heb ontmoet, die de moed hebben tegen de stroom in te gaan om veranderingen te bewerkstelligen.
Maar net als overal, kosten die veranderingen tijd.
“Wij werkende vrouwen laten meisjes zien hoe belangrijk een opleiding is”, zegt Gladys. “Ik gebruik daarbij mijn eigen leven als voorbeeld. Ik ben een alleenstaande moeder en ik kan voorzien in mijn eigen levensonderhoud. Ik ben van niemand afhankelijk. Ik vertel de meiden dat het beter is een opleiding achter de hand te hebben. Als je dan alleen komt te staan, kun je voor jezelf en je kinderen zorgen. Stel je voor wat er zou zijn gebeurd als ik geen opleiding had, én geen man. Dan had ik nu alleen een mislukt huwelijk en daarmee kun je kinderen niet te eten geven. Maar zie me nou. Ik ben gelukkig, precies zoals ik ben!”
Aretha Franklin zou zeggen: respect….

Inspireer je vrienden

Steun het werk van Plan! Sponsor een kind of steun onze meisjesprojecten!

Hoe kun jij helpen?

Steun onze meisjesprojecten

Lees meer over investeren in meisjes

Sponsor een kind

Voor 25 euro per maand

Geslacht
Leeftijd
Lees meer over het sponsoren van een kind