Kennis is licht: Jemenitische filmregisseuse vraagt aandacht voor kindhuwelijken

2 april 2015

Voor Khadija al-Salami, Jemens eerste vrouwelijke filmregisseur en producer, is haar film ‘Ik ben Nojoom, 10 jaar en gescheiden’ een afspiegeling van haar eigen leven. Op het Movies that Matter-filmfestival maakte ze zich sterk voor vrouwenrechten. Jemens Arabische Lente van 2011 was van korte duur, nu dit jaar gevechtsvliegtuigen in het luchtruim verschenen en een schaduw werpen op de toekomst.

Kennis is licht2 DSC05675_small (2)“Als kind voelde ik al dat de Jemenitische samenleving vrouwen tekort deed,” stelt Khadija. “Ik was getuige van veel onrechtvaardigheid en huiselijk geweld en realiseerde me dat vrouwen eenvoudigweg worden gezien als minderwaardig en behandeld worden als eigendom. Op mijn tweede verloor mijn vader zijn verstand tijdens de burgeroorlog en hij werd gewelddadig tegen mijn moeder. Toen ik voor het eerst naar school ging, dacht ik: dit is mijn toevluchtsoord! Het beschermde me voor alle slechte dingen thuis.”

Een oom huwelijkte Khadija uit op haar elfde, maar net als Nojood vroeg zij om een scheiding. “Mijn familie verstootte me onmiddellijk. Het gevolg was dat ik werk moest vinden, dus ging ik ‘sochtends naar school en ‘smiddags werkte ik bij een televisiestation. Het was moeilijk, maar als kind denk je er niet over na. Je vecht en vecht maar door. In Jemens conservatieve samenleving werd school niet gezien als iets goeds. ‘Je zult er leren lezen en schrijven en liefdesbrieven sturen aan jongens,’ waarschuwde mijn oma. Mijn familie vond dat ik het verkeerde voorbeeld gaf.”

Je rechten kennen

Kennis is licht1 NOJOOM_11 (2)Kennis is licht, zo besluit de film. “In feite is het zowel het verhaal van Nojood als dat van mijzelf. Wat indruk op me maakte is het feit dat Nojood naar de rechtbank ging. In mijn situatie was er niemand. De filmscene waarin Nojood haar hoofd tegen de muur bonkt, gaat over mij. Ik probeerde zelfs zelfmoord te plegen. Pas toen ik in het ziekenhuis lag, vielen de schellen van mijn moeders ogen. Dit verklaart ook waarom school zo belangrijk voor mij was. Zonder school zou ik nu niet hier zijn of mijn leven in eigen handen hebben. Educatie stelt je in staat je rechten te kennen en onafhankelijk te zijn.”

Na de middelbare school kreeg Khadija een beurs om in de Verenigde Staten te studeren en uiteindelijk vestigde ze zich in Parijs, waar ze werkt als diplomaat, terwijl ze doorgaat met het maken van documentaires over kwesties variërend van vrouwenrechten tot corruptie. “In Jemen is een vrouwenstem nog steeds taboe. Maar als ik eenmaal in iets geloof, dan doe ik het gewoon.” Toen een Franse filmmaakster een film over Nojood wilde maken, vocht Khadija om de rechten te bemachtigen. “Maar het maken van de film in Jemen was nog veel moeilijker. Het was vol risico’s, ik moest voortdurend improviseren en elke dag waren er problemen. Geen elektriciteit, geen generator, geen diesel. We werden uit meerdere dorpen gegooid en mensen beschuldigden ons van het maken van een pornografische film. Veel scenes moest ik laten vallen, omdat het financieel en qua tijd niet haalbaar was. Het was gekkenwerk en ik verloor er 10 kilo door.”

De stilte doorbreken

“De film doet veel stof opwaaien en wordt vaak genoemd in de media. Maar de beelden spreken boekdelen voor meisjes en velen van hen vinden daardoor de moed om de stilte te doorbreken, hulp te vragen en te scheiden. Tien van hen heb ikzelf geholpen om te scheiden. Ik hoop ook dat de sjeik die in de film verschijnt, zich realiseert dat hij deel is van het probleem, zodat hij zich genoodzaakt voelt om bij te dragen aan een oplossing. Als kind dacht ik dat volwassenen monsters waren. Wat zij doen is niet het arrangeren van huwelijken, maar het arrangeren van verkrachting. ‘Mam,’ vroeg ik eens, ‘jij leed aan een trauma. Hoe kon je dan accepteren dat ik uitgehuwelijkt werd, terwijl ik nog zo jong was?’ Ze dacht dat het ons lot was. ‘Een meisje is alleen maar goed voor twee dingen,’ zei mijn oma. ‘Om te trouwen of om begraven te worden.’ De ene generatie geeft het door aan de andere. Maar iemand moet opstaan om het te veranderen.”

“Schattingen van de VN geven aan dat 52 procent van meisjes onder de 18 worden uitgehuwelijkt als kindbruiden. NGOs in Jemen proberen de regering over te halen een wet aan te nemen die het verbiedt dat meisjes onder de 18 worden uitgehuwelijkt. Eigenlijk zou de VN dat ook moeten doen. Elk jaar lijden 17 miljoen vrouwen aan deze misstanden. En waar kan een meisje naartoe als er geen wet of rechter is die haar beschermt? De Jemenitische samenleving is aan het veranderen en veel mensen vinden het nu beter dat meisjes eerst hun school afmaken, voordat ze een man kiezen. Met hun instemming. Gebrek aan bewustwording, gebrek aan scholing en armoede kan je niet bestrijden zonder ze allemaal tegelijk aan te pakken.”

Plan en kindhuwelijken

Plan vecht in de programmalanden in Afrika en Azië voor het afschaffen van kindhuwelijken. Toegang tot onderwijs voor meisjes is daarbij een van de pijlers, want onderwijs maakt meisjes bewust van hun rechten en vergroot hun kans op het vinden van werk waarmee ze in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Plan werkt er daarom aan om onderwijsdrempels voor meisjes weg te nemen en zet zich wereldwijd in voor betere kwaliteit van het onderwijs en een schoolopleiding van minimaal negen jaar voor alle kinderen.

Een tweede pijler bij het aanpakken van kindhuwelijken is voorlichting en bewustwording over de gevaren van het kindhuwelijk, de rechten van meisjes en het belang van onderwijs. Ook helpt Plan meisjes om hun zelfvertrouwen op te bouwen en benadrukt bij dorpshoofden en lokale organisaties het belang van onderwijs, de schade van kindhuwelijken en het respecteren van de rechten van meisjes. Bovendien lobbyt Plan voor betere wetgeving en handhaving van de wet en zet signaleringssystemen op, die in werking treden als een meisje ineens wegblijft van school.

 

Inspireer je vrienden

Steun het werk van Plan! Sponsor een kind of steun onze meisjesprojecten!

Hoe kun jij helpen?

Steun onze meisjesprojecten

Lees meer over investeren in meisjes

Sponsor een kind

Voor 25 euro per maand

Geslacht
Leeftijd
Lees meer over het sponsoren van een kind